14/9/2009

Kết thúc cuộc trò chuyện sáng 28.8, sau khi trở về từ Đà Nẵng, từ kỳ họp thường niên lần thứ III của Hội đồng Tư vấn kinh doanh APEC (ABAC), ông vội vã tới một cuộc gặp quan trọng.

"Văn hoá doanh nghiệp, kinh doanh với thiện tâm - là hai điều cực kỳ quan trọng với một doanh nghiệp!" - ông nói.

Sao tôi lại nghe thấy "vị" cảnh giác trong giọng ông khi ông trả lời câu hỏi của tôi, liệu ông có vui lòng dành cho báo một cuộc phỏng vấn?

- Không có gì tôi phải cảnh giác cả! Tôi hiện là Chủ tịch SGI, KBC - những công ty công chúng, nơi mỗi người phụ trách một việc, chuyện phát ngôn phải đúng người đúng việc. Để áp dụng điều này, mình bớt nói đi. Không phải ông là chủ tịch, ông muốn nói gì thì nói. Mình là chủ tịch, chỉ nắm tổng thể, trong HĐQT hoạch định chiến lược, xây dựng chính sách...

 Nói thật, khi quyết định phỏng vấn một doanh nghiệp, trong hoàn cảnh kinh doanh như hiện nay ở ta, nhà báo cũng đắn đo, "cảnh giác". Nhãn tiền, có doanh nghiệp, mấy năm trước là anh hùng lao động, giờ lãnh án tù...

- Quan điểm sống của tôi: Trong xã hội, nên thấy rõ, nhân tố tốt bao giờ cũng nhiều hơn nhân tố xấu. Điều này làm động lực cho xã hội phát triển. Nên nghĩ quanh ta có nhiều người tốt. Trong cộng đồng DN: Xuất phát từ tâm tốt, DN tham gia kinh doanh, sản xuất; trong lúc chọn đường đi, người may mắn thành công, trở thành anh hùng, người không may, "sụp ổ gà".

Nếu người ta không làm, không thành anh hùng, cũng không vào tù. Phải thấy hai mặt vấn đề. Bản thân tôi, chẳng lo ngại ngày mai có thể "sụp ổ gà". Nếu lo, tôi đã không làm. SGI có 10.000 nhân viên, HĐQT không mạnh dạn, nhân viên sẽ mất việc, nhất là thời buổi khó khăn này. 

Xưa, ông cha ta đi kháng chiến, đang ngồi nói chuyện với nhau đây, ra trận, đánh, hy sinh, còn không sợ, giờ hoà bình, mắc chi mình sợ? Vấn đề là quyết tâm làm giàu với thiện tâm. Đừng ăn cắp, trộm tài sản quốc gia, gian manh, lừa lọc, biển thủ, phá hoại môi trường. Phải nhận thức đúng hiện tại, hướng về tương lai, rút kinh nghiệm từ quá khứ. Phải nghĩ tới việc kinh doanh và tạo giá trị gia tăng.

Nếu mình làm nhiều hơn cái mình mất, muốn hay không, mình vẫn đóng góp cho xã hội. Tôi từng học luật, hiểu rõ tại sao trên đường kinh doanh, tôi tránh được nhiều, trong khi bạn bè tôi liêu xiêu: Hệ thống pháp luật của ta chưa hoàn chỉnh, cần nâng cấp.

Tới giờ, khi VN vào WTO, 64 bộ luật đã được nâng cấp điều chỉnh. Các bộ luật VN giờ khá tiến bộ, nếu so 10 năm trước. Khi đó, khiếm khuyết của các bộ luật làm quá trình phát triển kinh tế của đất nước bị chậm lại. DN mắc vào vòng lao lý, "sụp hố" bởi một số anh chị "chạy quá nhanh", "cầm đèn chạy trước ôtô", mạnh dạn nhưng chạy không đúng; một số chủ quan; một số "xơi" viên đạn bọc đường.

Xưa nghèo khổ, đến lúc sung sướng, quên giữ mình. Mà xã hội đâu chỉ DN gặp nạn này? Nhưng nếu không có người "sụp ổ gà", người đi sau sao biết mà tránh? Nếu cứ thấy tình hình, lo lắng, về nhà đóng cửa nghỉ ngơi, cuốc đất làm vườn, ai cũng thúc thủ như thế, đất nước làm sao phát triển? Nói thật, nếu DN đóng góp nhiều, phạm lỗi gì, Nhà nước cũng xem xét, lỗi anh mắc là vô tình, do hoàn cảnh, còn cái tâm, sự quyết tâm kinh doanh của anh làm tốt cho cộng đồng xã hội, không tham cho cá nhân - đó là tình tiết giảm nhẹ.

Nhưng nhiều khi "được vạ, má đã sưng"!

- Kể cả vậy, tôi cũng không sợ. 10 năm trước có thể "đùng một cái" DN bị bắt, ra toà. Giờ, không còn chuyện như vậy nữa đâu.  Vai trò của DN giờ cao hơn nhiều rồi.  Nhà nước liên tục mời DN tới họp, hỏi, anh chị em có khó khăn gì, kiến nghị gì để Nhà nước giúp đỡ, như gói kích cầu vừa rồi là một ví dụ... Càng ngày, hệ thống pháp lý càng hoàn chỉnh, Nhà nước chỉ còn giữ vai trò giám sát, hỗ trợ. Thế thì, DN làm đi, đừng than vãn mãi. Nền kinh tế phát triển hay không là do DN phát triển hay không. 

Báo giới chúng tôi, về mặt nghề, lo ngại khi xảy ra tình trạng "vấn đề là không có vấn đề". Đối với một DN, tình trạng này có đáng ngại? Nếu mọi việc kinh doanh vẻ trơn tru quá, lại có nghĩa đang "có vấn đề"?

- DN bao giờ chả được khen, bị chê? Tôi không quan tâm quá nhiều tới điều này.  Bị phê phán, xưa thì tôi có bực dọc, nay thì không...

Ông biết bình tĩnh trước dư luận từ khi nào? Gặp thất bại trong kinh doanh, ông "vịn" vào đâu để tiếp tục đi tới?

- Dư luận, dị nghị xã hội với DN có tốt, có xấu. Cũng có dư luận thể hiện tâm lý tiểu nông "Trâu buộc ghét trâu ăn". DN, dựa vào linh cảm phán đoán tình hình, nhưng lý trí, công ty bao giờ cũng có bộ phận phân tích thông tin; Cái chửi nào đáng nghe, ghi nhận để mình tốt hơn; nhưng cũng có việc phải phản ứng, không để họ chửi mình mãi được. 

Nhưng chịu đựng là chính, quên tự ái cá nhân đi, tập trung thời gian, sức lực, kiên quyết bám sát mục tiêu đã đề ra, phát triển theo kế hoạch, nâng cao sức cạnh tranh, bảo đảm môi trường, thể hiện trách nhiệm xã hội. Sức chịu đựng của tôi khá cao. Lo nhất khi chính bản thân mình thoái hoá, xấu dần. Cha tôi thường dạy các con, sống trên đời "Dĩ hoà vi quý" để "Thêm bạn bớt thù". Nhiều người cứ nghĩ, môi trường kinh doanh hiện nay ở ta - "Cá lớn nuốt cá bé".

Đó là chuyện quá khứ rồi.  Hiện tôi là thành viên ABAC, chúng tôi đấu tranh cho tự do hoá thương mại và đầu tư, để giảm chi phí giá thành, tăng thuận lợi cho xuất khẩu… Tại kỳ họp thường niên lần thứ III của ABAC diễn ra từ 25-27.8 tại Đà Nẵng, chúng tôi đưa ra gần 10 khuyến nghị. Môi trường kinh doanh bây giờ lớn, DN (có) đủ sức làm, làm gì có chuyện "nuốt nhau"? Lý thuyết kinh tế hiện nay là win-win, nôm na "Cả làng cùng hạnh phúc".

Thế Dự án Công viên Phần mềm Thủ Thiêm (vốn đầu tư 1,2 tỉ USD, liên doanh giữa Tập đoàn Teco - Đài Loan và SaigonTel (SGT) trực thuộc SGI) cho đến lúc này ra sao, thưa ông?

- Diễn tiến mới nhất: Chủ tịch tập đoàn nước ngoài sang gặp lãnh đạo TPHCM, hai bên thống nhất một điều, tiếp tục làm việc, bàn thảo để đi tới sự thống nhất chung trong quan điểm. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn như hiện nay, trước, nhà đầu tư cam kết thế này, nhưng giờ điều kiện khác rồi, người ta điều chỉnh điều kiện đã cam kết... Có phải mình họ vậy đâu? Hiện ở VN, 90% dự án cấp phép năm 2008 chưa triển khai được. Vấn đề là tạo sự hợp tác tốt nhất.

Về chuyện tư vấn và nghe tư vấn, dân gian đôi khi "mặc định" thế này: Có người được tư vấn thì "Luôn luôn lắng nghe / Nhưng lâu lâu mới hiểu"; có người hiểu, nhưng không làm (được) bởi ràng buộc những lợi ích cá nhân, nhóm, và rộng hơn, trong bối cảnh quan hệ quốc tế, vì lợi ích quốc gia?
 
- Xét thuần tuý về mặt kinh tế, có hai loại: Tư vấn kinh tế và tư vấn phi kinh tế. Tư vấn thuần kinh tế, lời khuyên của mình vô nghĩa, người nghe "rút dù".  Chất lượng tư vấn kém, họ không trả tiền, đương nhiên.  Tư vấn phi lợi ích - khuyên bạn bè chiến hữu, hay trước một diễn đàn kinh tế mang tầm khu vực, thế giới.

Lời khuyên, có thể với người này là vàng, bạc, với người kia chẳng là gì. Người nghe và không nghe, đương nhiên. Chuyện liên quan đến quyền lợi, họ sẽ cân bằng các lợi ích, chọn giải pháp nào. Đừng lo họ không "hấp thụ" lời khuyên của mình. Vấn đề là tâm của nhà tư vấn, nói chân thành, không sợ mất lòng. Đương nhiên cũng có lúc nói sai, nói mưới, được sáu thì tốt. Cũng không giấu dốt.

Tôi hiện giữ chức Chủ tịch CLB CEO VN, Hiệp hội Xây dựng TPHCM,... có điều kiện dự, gặp nhiều chuyên gia kinh tế, nghe được gì từ bên ngoài, về truyền đạt, chia sẻ với anh em để người ta biết thông tin, dự phòng, không giấu thông tin, bởi tình tình hiện nay, người ta "chết", mình cũng "chết" theo.

SGT hiện là nhà tài trợ lớn cho Vovinam. Ông tham gia tài trợ cho Vovinam xuất phát từ ý thích hay với một ý thức?

- Tôi là một người dân tộc chủ nghĩa. Ông ngoại tôi tham gia Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội, được Bác Hồ giới thiệu vào Đảng, có võ chân truyền. Bản thân tôi cũng biết võ chút đỉnh. Khi Chủ tịch Liên đoàn Vovinam VN là bạn tôi - ông Lê Quốc Ân - có lời mời, tôi quyết định tham gia. Tinh thần thượng võ quan trọng trong cuộc sống lẫn kinh doanh. Tinh thần thượng võ không có gì mâu thuẫn với quan điểm sống "Dĩ hoà vi quý". 

Tinh thần thể thao trong kinh doanh là khát vọng đứng ở vị trí đầu. Theo dõi nhiều kỳ đại hội thể thao quốc tế, tôi thấy VN rất ít có HCV. Tôi cũng như nhiều người, suy nghĩ, làm sao đưa Vovinam - đặc sản của mình vào đấu trường thi đấu tầm cỡ quốc tế. Vovinam - thế mạnh của mình, mình dễ "lượm" HCV hơn chứ. Thành công là, trước mắt, Vovinam - một trong 20 môn thi đấu chính thức của Asian Indoor Games sẽ tổ chức ở VN tháng 11.2009. Thôi, cứ từ từ ở mức khu vực. Giới thiệu Vovinam cũng một cách quảng bá văn hoá dân tộc.

Không biết có khi nào ông nhìn thấy cảnh con sóc quay trong lồng, nghĩ tới phận người và liên tưởng tới công việc của mình?

-Tôi hiểu câu hỏi của chị. Sự liên tưởng trong câu hỏi của chị làm tôi hơi buồn. Chuyện công việc của tôi tiến triển theo đường thẳng đi tới. Tôi là người không tham vọng, cũng từng muốn an phận sống đời công chức, nhưng hoàn cảnh đẩy đưa. Tôi từng làm ở Cty Vận tải biển Sài Gòn, tàu không đủ, đi biển một năm, nghỉ hai năm. Thất nghiệp buộc tôi phải bươn chải, lập công ty.

Tại sao ngồi chờ người ta phân việc cho mình? May mắn, 1993, Nhà nước ban hành Luật Doanh nghiệp. Không có chính sách nhà nước, sao làm? Nói kinh doanh không vì lợi nhuận, lợi ích là không thật. Nói thật, tôi chẳng học hành giỏi giang, nhưng chịu khó học. Ra ngoài, thấy có ý tưởng hay thì "chớp" lấy học hỏi, sống, kinh doanh.

Tôi quan niệm, sống cởi mở. Cởi mở mới triệt tiêu được cái mà hiện nay người ta hay nói - lỗi hệ thống. Hai năm nữa tôi... nghỉ hưu. Trí tuệ con người có hạn. Dành việc cho người trẻ, có tâm, tài. Tôi học kinh nghiệm của ông Mashushita - chủ Tập đoàn Panasonic, National, không giữ nhiều cho riêng mình. Hai năm nay, người ta xếp tôi thứ hai, thứ ba trong danh sách 100 người giàu nhất VN trên thị trường chứng khoán. Tôi không quan tâm điều này. Điều tôi mong mỏi hướng tới là tầm quốc gia của thương hiệu SGI nói riêng và vấn đề thương hiệu Việt nói chung trên thế giới...

Ông thấy tên ông vận vào số phận ông đúng tới đâu?

- Cha tôi nghĩ mãi mới đặt cho tôi cái tên Thành Tâm. Ông muốn gửi gắm nhiều hy vọng. Nhiều người hỏi tôi, ông giàu thế, làm từ thiện để tạo danh tiếng, để an tâm à? Tôi làm từ thiện để con cái hiểu được thế nào là sự chia sẻ, để anh em trong công ty nhận thức được trách nhiệm xã hội của mình.  Văn hoá doanh nghiệp vô cùng quan trọng!